dinsdag, december 28, 2004

Actualiteit: Overlijden Hugo Gijsels


Eén van de boeken van Hugo Gijsels over het Blok


Gisteren is onderzoeksjournalist Hugo Gijsels overleden. Hij was auteur van een aantal sterke boeken over extreem-rechts en het Vlaams Blok. Hieronder kan U een stuk lezen uit De Morgen dat Walter Pauli schreef naar aanleiding van deze droeve gebeurtenis.

De man die Vlaanderen voor het Blok waarschuwde

Hugo Gijsels rolde de journalistiek in. Niet om mooi te schrijven, maar om iets te zeggen. Zijn boodschap was, jaren voor anderen dat overnamen: (extreem-)rechts bedreigt de samenleving

Het was een klap, dat allereerste bericht dat je maandagochtend op de redactie vernam: Hugo Gijsels is overleden. Een fatale hartaanval, in de nacht van zondag op maandag, in het bekende Waalse boekendorp Redu, waar hij nu al een paar jaar verbleef en een antiquariaat openhield: Artikel 31. De naam verwees naar een niet-bestaand artikel in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens over racisme.

Ooit was Hugo Gijsels de schrik van Vlaanderen, de meest beruchte freelancer van het land. Je las Humo niet alleen om Guy Mortier of om de legendarische rockjournalist Marc Mijlemans, maar net zo veel om de onthullende artikels van Hugo Gijsels.

Zo waren de jaren tachtig, een tijd die in Italië 'de jaren van lood' heette. De Muur stond nog pal, de Koude Oorlog brandde overal, en links en rechts vocht men op het scherp van de snee. Ook België was in kampen verdeeld. Er was links, en, vooral, er was rechts. Dat wisten wij niet echt, tot Hugo Gijsels rechts beschreef, in kaart bracht, en ontleedde. Toen pas hadden wij, zelfs in Limburg, door dat Paul Vanden Boeynants meer was dan een pijprokende Brusselse schelm. Hugo Gijsels, in zijn meeslepende, cynische stijl, berichtte over de rechtse Cepic, zijn zwart geld, zijn via-via liaison met het Front de la Jeunesse.

Als ooit het succesverhaal van Humo wordt beschreven, verdient Gijsels zijn plaats. Hij bracht Humo misschien niet in links vaarwater, maar hij stond wel voor de duidelijke anti-extreem-rechtse koers van dat blad. Humo was nooit expliciet links, maar Humo heeft zich altijd consequent opgesteld als een blad dat niets met Karel Dillen te maken had. Guy Mortier voelde dat intuïtief aan, Hugo Gijsels vulde dat concreet in. Hij waarschuwde al voor het Vlaams Blok toen heel Vlaanderen nog indutte, en zogezegd goedmenenden dat Blok als een randfenomeen zagen.

Gijsels bekampte het Vlaams Blok. Niet alleen als journalist, ook als mens. Bij hem waren engagement en journalistiek nauw verweven, een idealistische reflex die dateerde uit zijn jonge jaren. Hij hoorde bij de eerste lichting gewetensbezwaarden van Oxfam Wereldwinkels. Daar schreef hij geëngageerde boekjes over derdewereldthema's. Zo rolde hij de journalistiek in, vanaf 1970. Niet om mooi te schrijven, maar om iets te zeggen. Zijn boodschap was, jaren voor anderen dat overnamen: (extreem-)rechts bedreigt de samenleving. Dat legde hij uit in zijn artikels, vooral in Humo, ook in Knack, dat werkte hij uit in talloze boeken. Gijsels was het predikaat 'onderzoeksjournalist' waard. En voor iemand begint te zeuren: já, Hugo Gijsels heeft fouten gemaakt. Heel vaak feitelijke fouten, en soms trok hij een te snelle conclusie. Dat is hem zwaar aangerekend, ook in processen. Het meest memorabel is het proces aangaande 'Notaris X' (een zaak met verwijten van kindermishandeling, extreem-rechtse ideeën en ons kent ons met de magistratuur).

Door het hof van beroep veroordeeld, velde Straatsburg een historisch vonnis waarin Gijsels werd vrijgesproken. Tegen Vanden Boeynants moest Gijsels echter de duimen leggen. Het werd een zaak die hem miljoenen franken kostte (wegens de verplichte publicatie van het arrest van het hof van beroep in een aantal bladen), en die Gijsels tot een veredelde bedeltocht noopte, wat hem tekende. Hij kreeg ook tegenkanting van voorzichtiger collega's. Toen Francis Van den Eynde, na een radio-interview met Gijsels in 1992, een recht van antwoord afdwong van de BRTN, verbood hoofdredacteur Roger Adams zijn journalisten nog met Gijsels te praten. Dirk Voorhoof, de Gentse hoogleraar mediarecht, was daar niet over te spreken. Hugo Gijsels kreeg ook kritiek van latere generaties. Marc Spruyt, zijn opvolger als anti-Vlaams Blok-auteur, beging in zijn eerste boek een vadermoord op Gijsels, voor zelf te publiceren.

Maar dat vermindert zijn belang niet. Hugo Gijsels waarschuwde al voor racisme in het algemeen en het Vlaams Blok in het bijzonder toen iedereen nog zweeg. Hij stond aan de wieg van het antiracistische collectief Halt. In een boek van Halt onthulde Gijsels het Hitlerjugend-verleden van André Leysen (De VlaamSSche kronijken, 1987). Hij schreef, samen met Jos Vander Velpen, het eerste goede, omvattende en, kritische boek over het Vlaams Blok, Het verdriet van Vlaanderen. "We deden dat, tot onze grote verbazing, bij gebrek aan serieus wetenschappelijk werk", zei Hugo Gijsels toen. Kort na Zwarte Zondag in 1991 publiceerde hij zijn bekendste werk, Het Vlaams Blok. Le Monde Diplomatique schreef toen: "Een nuttig onderzoek, goed gedocumenteerd, en zonder beleefdheden."

Toen had hij trouwens, samen met Jos Geysels, het idee van het cordon sanitaire uitgewerkt. Het tekent het politiek engagement van een onderzoeksjournalistiek. Hugo Gijsels was geen letterknecht voor een bepaalde partij, maar iedereen wist wel waar hij tegen was.

Niet dat Gijsels een probleem had met 'Vlaanderen'. Bezuiden de taalgrens had hij zo mogelijk nog meer vijanden, en hij schreef er minstens zo veel boeken over (De bende en co, 1990, Het leugenpaleis VDB, 1990, Netwerk Gladio, 1991). Als Hugo Gijsels één probleem had, dan was dat met rechts.

Vanaf de jaren negentig, en vooral na de BRTN-ban, neemt zijn journalistieke activiteit af. Hij wordt adviseur voor het Centrum voor gelijkheid van kansen en racismebestrijding. Men herinnert hem zich daar als hij, de gangen op en neer wandelend, tekst en uitleg geeft aan Johan Leman. Op lezingen over extreem-rechts is hij een schitterend causeur. Uiteindelijk trekt hij zich terug in het boekendorpje Redu, om daar 'het goede, kritische' boek, een genre uit zijn tijd, tweedehands te verspreiden. Uit liefde, zeggen zijn vrienden, voor de boeken en het soort kritische journalistiek die hemzelf zo na aan het hart lagen.

Hugo Gijsels (° 1950) laat een echtgenote, een dochter een een kleindochter na. Hij wordt vrijdag om veertien uur gecremeerd in Vilvoorde. Zijn boeken zijn tweehands nog overal te koop. Ze blijven het lezen waard.


11 Comments:

At 28 december 2004 22:30, Anonymous Anoniem said...

Klein foutje aan het einde van het bericht in De Morgen: de afscheidsplechtigheid voor Hugo zou niet om 14.00 uur maar om 13.30 uur beginnen.

 
At 29 december 2004 23:07, Blogger radicaal said...

Deze reactie is verwijderd door een blogbeheerder.

 
At 21 september 2005 18:39, Anonymous Anoniem said...

Geen groot verlies voor Vlaanderen!

 
At 6 oktober 2005 06:53, Blogger 122272 said...

I skim a lot of blogs, and so far yours is in the Top 3 of my list of favorites. I'm going to dive in and try my hand at it, so wish me luck.

It'll be in a totally different area than yours (mine is about natural penis enlargement reviews) I know, it sounds strange, but it's like anything, once you learn more about it, it's pretty cool. It's mostly about natural penis enlargement reviews related articles and subjects.

 
At 26 oktober 2005 00:42, Blogger Hunt and Fish said...

Great post, I enjoyed reading it.

Adding you to favorites, Ill have to come back and read it again later.

 
At 26 oktober 2005 03:19, Blogger Basket said...

Bon jour. Le temps amer que je vois.

Chercher le temps et quelques comment terrien ici.

Blog agréable.

Je devrai revenir plus tard.

 
At 13 januari 2006 00:31, Anonymous Anoniem said...

opgeruimd staat netjes, de zielepoot

 
At 8 juni 2006 11:32, Anonymous Brumpy said...

Ai, zoveel fouten, een bloemlezing

Het tekent het politiek engagement van een onderzoeksjournalistiek
onderzoeksjournalistiek = van een onderzoeksjournalist

Zijn boeken zijn tweehands
tweehands = tweedehands

de Koude Oorlog brandde overal
een oorlog brandt niet, zeker geen koude

Er was links, en, vooral, er was rechts. Dat wisten wij niet echt
teveel komma's en de conclusie is hilarisch (en tekent de auteur)

Humo heeft zich altijd consequent opgesteld als een blad dat niets met Karel Dillen te maken had
Een publicatie kan zich niet consequent opstellen als een blad dat niets met een bepaalde persoon te maken heeft.

Gijsels was het predikaat 'onderzoeksjournalist' waard
onderzoeksjournalist IS geen predikaat

 
At 2 januari 2007 23:26, Anonymous Nichtje van Hugo Gijsels said...

Wie is diegene die da 'opgeruimd staat netjes, de zielepoot'-->ge hebt het hier fucking over MIJNE NONKEL E.Ge ze zelf zo zielig da ge da in al die jaren ni tege hem zelf hebt gezegd. Nu ist wel gemakkelijk als em DOOD is e.

 
At 19 augustus 2007 09:27, Anonymous Anoniem said...

Hugo was een vriend, een collega en een mentor in de jaren tachtig bij Knack. Ik zie dus met een gloed van vriendschap mogelijke voortvarendheid door de vingers want hij was every inch a friend. Ik was op zoek naar mijn plaats in de schoonschrijverij, hij was de onderzoeksjournalist maar we vonden mekaar in de luwte van die journalistieke dagen en ook wel in de Wolstraat in dat ene café waar dat ene singeltje van Jeanne Moreau en Marguerite (etes vous menbre du parti) Duras zat: India Song. Er is met hem een generatie voorbij gegaan: Anthierens, Struye, Verleyen, Geysels et qui de nous se souviendra. Ik zal hem dus maar op mijn website www.sixlog.be bijzetten in het denkbeeldige pantheon van de journalistiek: binnenkort "When Gerrit met Hugo".

Gerrit Six

 
At 15 oktober 2007 16:10, Anonymous Curry Bee said...

Hmmm... eerder een mythomaan en een fantast dan een journalist, laat staan een onderzoeksjournalist. Ik meen me te herinneren dat Rik Van Cauwelaert eind jaren '80 in Knack ernstige vraagtekens zette bij zijn journalistieke integriteit.
Gijsels zou tijdens een Sabena-persreis naar Mexico door de Mexicaanse geheime dienst en de CIA opgejaagd zijn voor zijn steun aan de lokale guerilla. Wat geen enkele van de meereizende journalisten gemerkt heeft en wat hem niet belet heeft gewoonweg de afgesproken vlucht naar Zaventem te nemen.
Willen we het Blok/Belang ontmaskeren, dan hebben we objectieve onderzoekers nodig. Psychoten moeten behandeld worden voor hun eigen welzijn en dat van hun omgeving.

 

Een reactie plaatsen

<< Home